Celiakia a sport 

Orga­nizm sportow­ca potrze­bu­je więcej skład­ników budul­cowych i ener­gety­cznych, a także całej masy wit­a­min i min­er­ałów. Przy niez­di­ag­no­zowanej i/lub nielec­zonej celi­akii dostar­cze­nie odpowied­niej ich iloś­ci jest znacznie utrud­nione, co może nieko­rzyst­nie wpły­wać na osią­gane wyni­ki i stan zdrowia. Celi­akia a sport – o czym pamię­tać i jak się odży­wiać?

Celiakia a sport – choroba nie jest przeciwwskazaniem…

…jed­nak brak leczenia może znacznie utrud­ni­ać upraw­ian­ie sportu. Dostar­czanie glutenu przy celi­akii powodu­je, że pojaw­ia­ją się niedobo­ry i niedoży­wie­nie, co osłabia orga­nizm i zmniejsza wydol­ność, a tym samym – obniża uzyski­wane wyni­ki.

Przy celi­akii czy alergii na gluten moż­na z powodze­niem upraw­iać sport wyczynowo – pamię­ta­jąc o koniecznoś­ci zas­tosowa­nia diety bezg­lutenowej. Przykład­owo: gdy u teni­sisty Nova­ka Djokovića wykry­to alergię na gluten i gdy wye­lim­i­nował ten skład­nik z diety, jego wyni­ki znacznie się popraw­iły.

Zaburzenia wchłaniania – gdy gluten degraduje jelita

Celi­akia jest chorobą autoim­muno­log­iczną, pole­ga­jącą na niepraw­idłowej reakcji orga­niz­mu na dostar­c­zony gluten. W kon­sek­wencji degradacji ule­ga­ją kosm­ki jeli­towe – małe wypust­ki, które pow­ięk­sza­ją powierzch­nię chłon­ną jeli­ta. To może powodować zaburzenia wchła­ni­a­nia skład­ników odży­w­czych z poży­wienia i sub­stancji z leków.

Nieleczona celiakia to nie tylko mniejsza wydolność…

Niedobo­ry wap­nia, fos­foru i wit­a­miny D zwięk­sza­ją także ryzyko osteopenii i osteo­porozy – nawet w młodym wieku. Aż 40% chorych na celi­ak­ię ma zmi­any kostne charak­terysty­czne dla osteopenii, a 26% – dla osteo­porozy! [1]

Do objawów i powikłań nielec­zonej celi­akii należą też takie prob­le­my jak ane­mia, kłopo­ty skórne, bóle głowy, skur­cze mięśni, depres­ja, niepłod­ność, zaburzenia neu­ro­log­iczne czy bóle brzucha, biegun­ka i inne kłopo­ty gas­tryczne.

Sportowiec z celiakią – dieta bezglutenowa w sporcie

Koniecz­na jest oczy­wiś­cie całkowi­ta elim­i­nac­ja glutenu (od momen­tu postaw­ienia diag­nozy do koń­ca życia). Jed­nak poza tym zalece­nia właś­ci­wie nie różnią się od tych dla sportow­ca zdrowego. Warto skon­sul­tować swój jadłospis z diete­tykiem, aby – elimin­u­jąc gluten – nie spowodować innych niedoborów (m.in. wit­a­min z grupy B, żelaza, mag­nezu, cynku czy miedzi [2]).

Dieta powin­na zaw­ier­ać wszys­tkie grupy pro­duk­tów: warzy­wa i owoce (szczegól­nie surowe, np. w formie sałatek czy kok­ta­jli), pro­duk­ty białkowe (mię­so, ryby, jaja, nabi­ał), rośliny strączkowe i kasze, a także ole­je i orzechy.

Najlepiej unikać żywnoś­ci przetwor­zonej, słody­czy i słonych przekąsek. Warto również pamię­tać, że nie zawsze żywność oznac­zona jako bezg­lutenowa będzie zdrowa – cza­sa­mi pro­du­cen­ci zami­ast glutenu sto­su­ją po pros­tu kon­ser­wan­ty, spul­chni­acze i inne niezdrowe dodat­ki. Warto zatem czy­tać składy pro­duk­tów, również tych z logo przekreślonego kłosa.

Ważne jest też dostar­czanie orga­niz­mowi odpowied­niej iloś­ci płynów, aby nie doprowadz­ić do odwod­nienia przy jed­noczes­nym unika­niu alko­holu i kofeiny.


Źródła:

[1] J. Gajew­s­ka, J. Ambroszkiewicz, K. Hozyasz, Zaburzenia pro­ce­su koś­ciot­worzenia i resor­pcji koś­ci u 25-let­niego mężczyzny z zanied­baną celi­ak­ią, „Wiado­moś­ci Lekarskie” 2005, LVIII, 5–6.

[2] I. Rybic­ka, A. Gliszczyńs­ka-Świgło, Niedobo­ry skład­ników odży­w­czych w diecie bezg­lutenowej, „Prob­le­my Higieny i Epi­demi­ologii” 2016, 97 (3).