Rodz­ice częs­to lata­mi próbu­ją zrozu­mieć, skąd biorą się nawraca­jące bóle brzucha, biegun­ki czy słabe przy­bieranie na wadze u dziec­ka. Celi­akia potrafi dłu­go udawać „zwykłą wrażli­wość” lub skut­ki stre­su, dlat­ego czu­jność opiekunów i szy­b­ka kon­sul­tac­ja z lekarzem mogą uchronić dziecko przed przewlekłym niedo­borem skład­ników odży­w­czych i powikłaniami.

Badanie celiakii i badania celiakii – kiedy zgłosić się z dzieckiem do lekarza

Do lekarza warto zgłosić się, gdy u dziec­ka przez kil­ka tygod­ni lub miesię­cy utrzy­mu­ją się objawy ze strony prze­wodu pokar­mowego: przewlekłe biegun­ki, wzdę­cia, bóle brzucha po posiłkach, tłuste, obfite stolce lub wyraźny spadek apety­tu. Alar­mu­jące są także zahamowanie wzras­ta­nia, utra­ta masy ciała, przewlekłe zmęcze­nie, częste afty w jamie ust­nej oraz niedokr­wis­tość niewy­jaśnionego pochodzenia.

Decyzję o badanie celi­akii i bada­nia celi­akii lekarz pode­j­mu­je częś­ciej, gdy w rodzinie wys­tępu­je celi­akia, cukrzy­ca typu 1, choro­by tar­czy­cy czy inne schorzenia autoim­muno­log­iczne. Kon­sul­tacji wyma­ga­ją także dzieci z utrzy­mu­jącą się osteopenią, niskim wzrostem lub opóźnionym dojrze­waniem, nawet gdy dolegli­woś­ci brzusznych jest niewiele.

Pierwsze objawy a badanie celiakii i badania celiakii u dziecka

U starszych dzieci pier­wsze objawy bywa­ją niespecy­ficzne: na zmi­anę biegun­ki i zaparcia, bóle brzucha przed wyjś­ciem do szkoły, bóle głowy, roz­drażnie­nie, prob­le­my z kon­cen­tracją. Zan­im lekarz zle­ci badanie celi­akii i bada­nia celi­akii, zbiera dokład­ny wywiad doty­czą­cy diety, prze­biegu ciąży i chorób w rodzinie.

W diag­nos­tyce sto­su­je się przede wszys­tkim bada­nia krwi:

• prze­ci­w­ci­ała prze­ciw trans­g­lu­t­a­m­i­nazie tkankowej (tTG IgA, częs­to także IgG) – wysok­ie miana sugeru­ją celi­ak­ię, np. wartoś­ci powyżej 10-krot­noś­ci górnej grani­cy normy skła­ni­a­ją do rozważe­nia rozpoz­na­nia po potwierdze­niu innym testem,
• prze­ci­w­ci­ała prze­ciw endomy­si­um mięśni gład­kich (EMA IgA) – bard­zo specy­ficzne; wynik dodat­ni przy wysokim tTG moc­no prze­maw­ia za chorobą,
• oznacze­nie całkowitego IgA – pozwala wykryć niedobór IgA, który może „fałszy­wie” obniżać wyni­ki prze­ci­w­ci­ał w klasie IgA,
• bada­nia gene­ty­czne HLA-DQ2/DQ8 – ich brak prak­ty­cznie wyk­lucza celi­ak­ię, nato­mi­ast obec­ność zwięk­sza jedynie ryzyko i nie jest równoz­nacz­na z chorobą.

Ostate­czne potwierdze­nie zwyk­le daje biop­s­ja jeli­ta cienkiego wyko­nana pod­czas gas­troskopii, w której patolog oce­nia zanik kosmków jeli­towych i naciek zapal­ny. Ważne, by do cza­su wyko­na­nia badań dziecko nie prze­chodz­iło samodziel­nie na dietę bezg­lutenową, bo może to zafałs­zować wyni­ki i utrud­nić postaw­ie­nie rozpoznania.

Badanie celiakii i badania celiakii u niemowląt – na co zwrócić uwagę

U niemowląt pier­wsze prob­le­my pojaw­ia­ją się częs­to kil­ka tygod­ni po wprowadze­niu glutenu do diety. Niepokoić powin­ny wod­niste lub tłuste, bard­zo obfite stolce, wyraźne wzdę­cie brzucha, marudze­nie po karmie­niu, brak przy­ros­tu masy ciała mimo praw­idłowej podaży kalorii oraz wiotkość mięśni.

W tej grupie wiekowej lekarz może zle­cić bada­nia sero­log­iczne, ale inter­pre­tac­ja wyników bywa trud­niejsza, dlat­ego decyz­je pode­j­mu­je się ostrożnie i indy­wid­u­al­nie. Cza­sem konieczne jest odrocze­nie pełnej diag­nos­ty­ki i ścisła obserwac­ja, a w razie nasile­nia objawów – wcześniejsze skierowanie do gas­troen­terolo­ga dziecięcego, który oceni zasad­ność biop­sji jeli­ta cienkiego.

Badanie celiakii i badania celiakii u przedszkolaka – wskazania do diagnostyki

U przed­szko­laków celi­akia może „prze­bier­ać się” za wybiór­c­zość pokar­mową, przewlekłe zmęcze­nie czy prob­le­my z zachowaniem. Dziecko bywa blade, szy­bko się męczy, niechęt­nie uczest­niczy w zabawach ruchowych, a jed­nocześnie rodz­ice zauważa­ją, że rówieśni­cy ros­ną szy­b­ciej. W takiej sytu­acji warto poroz­maw­iać z pedi­atrą o możli­woś­ci wyko­na­nia badań w kierunku celiakii.

Jeśli lekarz pode­jrze­wa chorobę, ponown­ie rozważa badanie celi­akii i bada­nia celi­akii z krwi oraz ewen­tu­alne skierowanie na gas­troskopię, zwłaszcza przy dodat­nim wywiadzie rodzin­nym. Wczesne rozpoz­nanie pozwala wprowadz­ić dietę bezg­lutenową zan­im dojdzie do przewlekłych niedoborów żelaza, wap­nia, wit­a­miny D i prob­lemów z min­er­al­iza­cją kości.

FAQ

• Czy przed badaniami w kierunku celiakii trzeba odstawić gluten?

  Nie, przed diag­nos­tyką dziecko powin­no jeść gluten tak jak doty­chczas. Odstaw­ie­nie glutenu może obniżyć poziom prze­ci­w­ci­ał i spowodować wyni­ki fałszy­wie ujemne, co utrud­nia postaw­ie­nie rozpoznania.

• Czy dodatnie przeciwciała zawsze oznaczają celiakię?

  Niekoniecznie – o rozpoz­na­niu decy­du­je całość obrazu: objawy, wyni­ki badań sero­log­icznych i częs­to wynik biop­sji jeli­ta. Zdarza­ją się wyni­ki graniczne lub fałszy­wie dodat­nie, dlat­ego inter­pre­tacją powinien zająć się lekarz z doświad­cze­niem w gas­troen­terologii dziecięcej.

• Od jakiego wieku można wykonywać badania w kierunku celiakii?

  Bada­nia sero­log­iczne moż­na wykony­wać także u niemowląt, jed­nak u najmłod­szych dzieci ich wiary­god­ność jest nieco mniejsza. O tym, kiedy dokład­nie rozpocząć diag­nos­tykę, decy­du­je pedi­atra na pod­staw­ie objawów i wywiadu rodzinnego.

• Czy celiakia może występować bez biegunek?

  Tak, u wielu dzieci domin­u­je zaparcie, bóle brzucha, niedokr­wis­tość, nis­ki wzrost lub przewlekłe zmęcze­nie, bez typowych biegunek. Brak klasy­cznych objawów nie wyk­lucza choro­by i nie powinien opóź­ni­ać diagnostyki.

• Czy po rozpoznaniu celiakii dziecko musi być pod stałą opieką specjalisty?

  Tak, zale­ca się reg­u­larne kon­t­role u gas­troen­terolo­ga dziecięcego lub pedi­atry zna­jącego prob­lematykę celi­akii. Wiz­y­ty pozwala­ją ocenić wzras­tanie, wyni­ki badań kon­trol­nych i przestrze­ganie diety bezg­lutenowej oraz wcześnie wykryć ewen­tu­alne powikłania.